Τετάρτη, 15 Φεβρουαρίου 2012

Νηφάλιοι μέσα στην καταιγίδα


Μάλεβιτς: Μαύρο τετράγωνο σε άσπρο φόντο
Το μέγεθος, και η επικινδυνότητα, της παρούσας κρίσης μπορούν να μετρηθούν στο βαθμό στον οποίο δοξολογούνται οι γυμνές βιολογικές ανάγκες καθώς και στην έκταση των πολιτικών δυνάμεων που διαλαλούν ότι, αυτές και όχι άλλες, μπορούν να εγγυηθούν την ικανοποίησή τους.


Όσο περισσότερες φωνές μπαίνουν σε τούτο το παιχνίδι τυφλής αναγωγής του ανθρώπινου στο βιολογικό, τόσο περισσότερο μπορούμε να είμαστε βέβαιοι πως η κρίση προχωράει προς την καρδιά του υπάρχοντος πολιτισμού. Διότι αυτές οι φωνές πολλαπλασιάζονται όσο περισσότερο καταρρέουν όλες εκείνες οι ιδέες, οι θεσμοί και οι πρακτικές μέσα από τις οποίες ο κυρίαρχος πολιτισμός βεβαιώνει, πως η κοινωνική σχέση είναι ισχυρότερη της γυμνής ανάγκης − δηλαδή όλα όσα του επιτρέπουν να παρουσιάζεται πειστικά ως πολιτισμός.


Αρκετά μακριά από την έμφαση στον «υπερκαταναλωτισμό», που δίνεται από πολλές πλευρές ως εξήγηση αυτής της κρίσης, η αλήθεια είναι πως αυτή συνδέεται με τη σχεδόν 40ετή περίοδο μιας ξέφρενης χρησιμοποίησης του πιστωτικού χρήματος ως όπλου κυριαρχίας − αυτό που ονομάστηκε «νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση» −, η οποία εμπνεύστηκε, στηρίχτηκε και ενισχύθηκε από μια


  • αναδιάρθρωση του κυρίαρχου συστήματος οργάνωσης, δηλαδή διοίκησης των πραγμάτων, στηριγμένη στην «πανοπτικότητα» που φαινόταν να εξασφαλίζει η πληροφορική επέλαση του Τεχνικού Συστήματος, 

και οδήγησε σε μια


  • αναδιάρθρωση του κυρίαρχου συστήματος παραγωγής, δηλαδή εργασίας, μέσα από την οποία παραχωρήθηκε στους διευθυντικούς υπαλλήλους του κεφάλαιου μερίδιο στη μετοχική σύνθεσή του και επομένως η συμμετοχή τους στη χρηματιστηριακή-τζογαδόρικη αντίληψη του επιχειρείν∙ 

μια


  • αναδιάρθρωση του κυρίαρχου συστήματος κυκλοφορίας, δηλαδή του χρηματοπιστωτικού συστήματος, μέσα από την παραγωγή τζογαδόρικων πιστωτικών «προϊόντων» (subprimes, cds, κ.τ.λ) που αντιμετώπισαν το χρήμα ως εμπόρευμα, δηλαδή ως κάτι που δεν είναι και που, μάλιστα, απαγορεύεται αυστηρά να είναι αν θέλει να επιτελεί τον κεντρικό ρόλο του ως «δεσμός όλων των δεσμών»∙ 

και τέλος (μετά το 1990) μια


  • αναδιάρθρωση του κυρίαρχου συστήματος διανομής, δηλαδή κατανάλωσης, με την πλασματική αύξηση της αγοραστικής δύναμης των μικρομεσαίων και χαμηλών στρωμάτων μέσα από τον ανεξέλεγκτο δανεισμό (αντί μιας αύξησης των μισθών) και την, δι’ αυτού του τρόπου, υπαγωγή και «συμμετοχή» και αυτών (από τη θέση του καρπαζοεισπράκτορα) στη χρηματιστηριακή-τζογαδόρικη αντίληψη του ζην.

Το υποκείμενο αυτών των αναδιαρθρώσεων − τόσο από την πλευρά του πομπού όσο και από την πλευρά του δέκτη τους − δεν ήταν, ασφαλώς, άλλο από το αποχαλινωμένο άτομο της ύστερης νεωτερικότητας, δηλαδή το νεωτερικό άτομο που


  • έχει πλέον εφησυχασθεί ως προς την ικανότητα της Τεχνικής να συντηρεί την κοινωνία υπό τη μορφή Συστήματος και υποσυστημάτων («όπως ανοίγω τη βρύση και τρέχει νερό, έτσι απλά ξυπνώ το πρωΐ και ο πολιτισμός συνεχίζεται»)∙
  • αισθάνεται αποδεσμευμένο από την ευθύνη να αγωνίζεται το ίδιο για τη συντήρησή της∙ και επομένως
  • ελεύθερο να πραγματώσει το όνειρο της νεωτερικότητας, που είδε τον πολιτισμό σαν «πηγή δυσφορίας» και την κοινωνία σαν ένα απλό μέσο προς ανακούφισή της στην υπηρεσία των ατομικών βλέψεων (από όπου και όλες οι ιδέες περί «αόρατου χεριού», και τα παρόμοια, που τις ισορροπεί μαγικά).


Έτσι, οι αναδιαρθρώσεις που περιέγραψα, στην ουσία σήμαναν μια αποδιάρθρωση:  αποδιάρθρωση όχι μόνο των επιμέρους συστημάτων αλλά και του ίδιου του δεσμού τους, του «δεσμού όλων των δεσμών» και θεσμού όλων των θεσμών στον κυρίαρχο κεφαλαιοκρατικό πολιτισμό, δηλαδή του χρήματος.


Πράγματι, εκείνο που γίνεται ολοένα και πιο έντονα, όσο και τραγικά, αντιληπτό − όχι μόνο στους κυριαρχούμενους αδύνατους αλλά και στους ίδιους τους κυρίαρχους δυνατούς − μέσα από την καταφανή πλέον προσπάθεια των Δυνατών να διασώσουν το χρηματοπιστωτικό σύστημα γκρεμίζοντας στην εξαθλίωση τους λαούς τους (υπάγοντας ακόμα και τις συντάξεις στο κερδοσκοπικό παιχνίδι με την προοδευτική παράδοσή τους από το χρηματιστήριο στις ασφαλιστικές εταιρείες), είναι η απογείωση της εσωτερικής αντίφασης του χρήματος, δηλαδή της αντίφασης ανάμεσα


  • στην τεράστια μεταφυσική ισχύ που υπόσχεται ως ποιότητα («κατέχοντάς με μπορείς να αποκτήσεις όποιο αντικείμενο θέλεις και επιθυμείς εσύ, τον πλούτο όλου του κόσμου αν το θες»)∙  

και


  • την τρομακτική μεταφυσική πενία που πραγματώνει ως ποσότητα («μπορείς ν’ αγοράσεις μόνον ό,τι αντέχει η τσέπη σου και ποτέ δεν μπορείς να εξισώσεις το περιεχόμενο του πορτοφολιού σου με τον πλούτο όλου του κόσμου»).


Όμως η αποδιάρθρωση του χρήματος είναι αποδιάρθρωση του «συμβόλου της πίστεως» τούτου εδώ του πολιτισμού! Δεν είναι τριγμός σε κάποιο υποσύστημά του, ούτε σε κάποια επιμέρους ιδεολογία του. Ούτε καν σε κάποιο κεντρικό «μέσον» του. Είναι τριγμός στη ραχοκοκκαλιά του. Κι ένας τέτοιος τριγμός δεν σταματά χωρίς να χυθούν δάκρυα, αίμα και ιδρώτας.



Ένας ολάκερος κόσμος λοιπόν, κι όχι μια χώρα μόνο, βρίσκεται υπό κατάρρευση. Αλλά αυτό δεν σημαίνει, ούτε ότι θα καταρρεύσει … αύριο, ούτε κι ότι από την κατάρρευσή του − εάν και όταν συντελεστεί − θα προκύψει οπωσδήποτε μια καλύτερη κοινωνία κι ένας πιο ανθρώπινος πολιτισμός. Η κηδεμόνευση μάλιστα του μεγαλύτερου μέρους των «αντιπολιτευτικών» στο σύστημα δυνάμεων από τις βασικές καταγωγικές ιδέες του (ωφελιμισμός, αναγκοκρατία, γραμμική ιστορικότητα, ιεροποίηση της βίας, κ.λπ.), την οποία έχουμε επισημάνει πολλές φορές εδώ, δεν επιτρέπει τέτοιου είδους υπεραισιοδοξίες. Τουλάχιστον όχι προς το παρόν.


Βρισκόμαστε ακόμα σε τροχιά πτώσης προς το πολιτισμικό μηδέν. Η ίδια η επικράτηση στην πολιτική και τη γενικότερη σκηνή των φωνών που μιζάρουν στις γυμνές βιολογικές ανάγκες και την αυτοσυντήρηση τους, καθώς και η αίσθηση ότι όποια φωνή δεν μπαίνει σε τούτο το παιχνίδι είναι απίθανο να εισακουστεί από ένα ευρύτερο ακροατήριο, σηματοδοτεί μια πτώση του Συμβολικού Λόγου και μια αιχμαλώτισή του από το πεδίο της Μαγείας, χαρακτηριστική σε εποχές διάλυσης.


Δυο είναι οι κίνδυνοι, τώρα, για όποιους θέλουν ακόμη να μιλούν, αντέχουν να μιλούν, και δεν μπορούν να κάνουν χωρίς να μιλούν. Η απελπισία, ότι ένας λόγος που δεν υποκύπτει στη «μαγεία» δεν βρίσκει ακροατές∙ και ο πειρασμός να υποκύψει σε αυτήν προκειμένου να εισακουστεί. Απέναντί τους, αυτό που μπορεί να μας βαστήξει όρθιους είναι η πίστη − αυτή η υπέρτατη ένταση ανάμεσα στη βεβαιότητα και την αμφιβολία για κάτι που «γνωρίζουμε» αλλά μας διαφεύγει διαρκώς −, πως μόνο μέσα από την αντίσταση και σ’ αυτή την απελπισία και σ’ αυτό τον πειρασμό θα μπορέσει να αρθρωθεί ο Συμβολικός Λόγος, δηλαδή το «σύμβολο πίστεως» κι η ραχοκοκκαλιά μιας πιο ανθρώπινης κοινωνίας… όχι μόνο μιας «αυριανής» πιο ανθρώπινης κοινωνίας, αλλά και μιας πιο ανθρώπινης κοινωνίας εδώ και σήμερα, μ’ εκείνους που γνωρίζουμε άμεσα κι εκείνους που συναντάμε θελημένα ή αθέλητα στην πορεία μας.


Νηφαλιότητα, άλλωστε, πάει να πει επαγρύπνηση.




4 σχόλια:

  1. Χρυσόμαλλον ΤέραςΤετ Φεβ 15, 03:11:00 μ.μ.

    Φοβερός ο πίνακας του Μάλεβιτς! Και το κείμενό σας κ. Hollow πάρα πολύ πυκνό. Μού έβγαλε τα εσωτερικά μάτια για να το διαβάσω, αφού όμως προηγουμένως έθελξε τα εξωτερικά τοιαύτα με την καλλιέργεια του λόγου που σας διακρίνει. Εννοείται ότι πρέπει να το μελετήσω πάλι και ξανά, διότι μου λείπουν πολλά τεύχη από την προσωπική σας Εγκυκλοπαίδεια. Πάντως, η αίσθησή μου είναι ότι συμφωνώ και τολμώ να ομολογήσω ότι οι τελευταίες του παράγραφοι με άγγιξαν και συναισθηματικά, με συγκίνησαν, πράγμα μάλλον περίεργο για άρθρα τέτοιας δομής και υψής. Θα επανέλθω!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αγαπητό Χ-Τέρας σ' ευχαριστώ (κι από μέρους του Καζιμίρ) για τα πολύ κολακευτικά σου λόγια. Περιμένω τα συμπεράσματά σου από τη δεύτερη ανάγνωση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αρκετά καλό για μια "περίληψη-απλοποίηση" του κειμένου είναι ένα σχόλιο αναγνώστη, που υπέγραψε ως "Σχολιαστής", στο άλλο τσαρδί. Το παραθέτω εδώ.

    1. Αυτό που κάνει τον πολιτισμό είναι όλα εκείνα (ιδέες, θεσμοί, πραχτικές) με τα οποία επιβεβαιώνει πως η κοινωνική σχέση είναι ισχυρότερη της γυμνής ανάγκης.

    2. (επομένως) Όσο πιο πολύ κι από πιο πολλούς δοξολογούνται οι γυμνές βιολογικές ανάγκες, τόσο πιο πολύ αυτό δείχνει πως κάτι δεν πάει καλά με τον υπάρχοντα πολιτισμό, δηλαδή ότι δυσκολεύεται να πείσει πως με το δικό του "μοντέλο" πραγματικά η κοινωνική σχέση είναι ισχυρότερη της γυμνής ανάγκης.

    3. Το παιχνίδι κυριαρχίας που έπαιξε ο καπιταλισμός εδώ και 40 χρόνια, αποσυντόνισε και αποδιάρθρωσε το πολιτισμικό του "μοντέλο" - σε αυτό το βαθμό η κρίση είναι συστημική και βαθιά.

    4. Αυτό συνέβη επειδή έπαιξε ακραία με το κεντρικό του σύμβολο, το χρήμα, σε σημείο που το εξευτέλισε - έκανε πολύ ορατή την αντίφασή ανάμεσα στο χρήμα σαν ποιότητα και το χρήμα σαν ποσότητα.

    5. Σε αυτή την ακρότητα έβαλε το χέρι της και η αίσθηση "πανοπτικότητας", δηλαδή παντοδυναμίας, που προσέφερε η Πληροφορική ως σύστημα.

    6. Δεν υπάρχει καμιά "αντικειμενική" εγγύηση ότι η κρίση του καπιταλισμού θα φέρει ένα καλύτερο κόσμο - αυτό εξαρτιέται από εμάς, από τους ανθρώπους ("η ιστορία δεν κάνει τίποτα, οι άνθρωποι κάνουν την ιστορία").

    7. Ένας καλύτερος πολιτισμός δεν μπορεί να γεννηθεί κατά τύχη αλλά από τις έλλογες προσπάθειές μας. Γι' αυτό είναι κρίσιμο να βαστηχτεί αναμμένη η φλόγα του Λόγου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Χρυσόμαλλον ΤέραςΣάβ Φεβ 18, 12:33:00 π.μ.

    Επάνω που σκεφτόμουν να σας θέσω διευκρινιστικές ερωτήσεις, κ. Hollow, αναρτήσατε την περίληψη του "Σχολιαστή" που αμέσως μού απάντησε σε 3 από αυτές. Έχετε το κληρονομικόν χάρισμα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή

ΠΡΟΣ ΥΠΟΓΕΙΟ (με προσοχή να μη χτυπήσετε το κεφάλι σας!)

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...