Exit

Φίλε μου Βασίλη,

με το «Περί Βολταίρου», που ανέβασες το μεσημέρι, με βοήθησες να συνειδητοποιήσω μια βαθύτερη ασυνενοησία πίσω και πέρα από τη συγκεκριμένη διαφωνία που εκφράσαμε μαζί με τον Δημήτρη. Μια ασυνενοησία σχετικά με τη φύση και τους όρους ενός κοινού εγχειρήματος, το οποίο θέλησε, υποτίθεται, να πορευτεί «με βάση τη φιλία» και την αποφυγή εμπλοκής και εγκλωβισμού του σε διαφωνίες (για οποιοδήποτε θέμα και όχι μόνο γι’ αυτά που αναφέρεις) που έχουν αποδειχτεί άπειρες φορές άγονες και ατελέσφορες.

Αφού τελικά αποδείχτηκε πως δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε πάνω σε αυτό −δηλαδή πάνω στο τι θέλουμε από αυτό το εγχείρημα και γιατί μπλεχτήκαμε μαζί σε αυτό−, δεν υπάρχει λόγος να ταλαιπωρεί κανένας κανέναν. Ποτέ δεν διανοήθηκα μεταξύ μας λογοκρισίες, εξοστρακισμούς, φιμώσεις, και τα παρόμοια. Ούτε και καπελώματα. Κανενός προς κανέναν, κανενός από κανένα μας. Φίλοι είμαστε, όχι «εταίροι».

Αποχωρώ λοιπόν από τον «Πύραυλο».

Σε ευχαριστώ

και σου εύχομαι καλή συνέχεια στο δημόσιο λόγο

με όποιον θεωρείς ότι δεν έχει τα δικά μου «ταμπού»,

Γιάννης (Hollowsky)

Υ.Γ. Ευχαριστώ με την ευκαιρία τους αναγνώστες και σχολιαστές του «Πυραύλου». Σας αποχαιρετώ από αυτό εδώ το βήμα, ελπίζω να περάσατε καλά όπως κι εγώ, και σας εύχομαι καλή δύναμη και αντοχή στις δύσκολες, αλλά και τρομερά ενδιαφέρουσες, μέρες που όλοι μας περνάμε.

Περί Εξιδανικεύσεων, Διαφωνιών και Ρήξεων

«Μέσα στη δίνη ενός αιώνα που κλείνει ήδη μια ταραγμένη δεκαετία (...) υπάρχουμε επάνω σε μια σχεδία που πορεύεται στα άγρια κύματα της πραγματικότητας με βάση τη φιλία (...) Αυτό το ιστολόγιο θέλει να είναι  ένας χώρος διερεύνησης, σκέψης και πιθανόν προτάσεων γύρω από προβλήματα , που νομίζουμε ότι δεν ταλανίζουν μόνο εμάς, αλλά και την κοινωνία ευρύτερα. Γιατί πιστεύουμε ότι οι προβληματισμοί μας είναι προβληματισμοί της ίδιας της κοινωνίας. Δεν μας ενδιαφέρει να κάνουμε πολιτική, με την έννοια που αυτή νοείται στη αγορά των διεκδικήσεων. Θα είμαστε ευχαριστημένοι αν καταφέρναμε να ρίξουμε λίγο  περισσότερο φως στο κοινωνικό ζήτημα.»

(Από την αυτοπαρουσίαση του ιστολόγιου στην έναρξή του το 2011)

«Διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υποστηρίξω μέχρι τέλους το δικαίωμα σου να το λες»

(Βολταίρος)

Η διαφωνία  ήταν ανέκαθεν ένα αγκάθι στη ενότητα, τη συνύπαρξη και την κοινή δράση. Πιο πολύ αγκάθι όμως, είναι η διαχείριση της διαφωνίας. Με ποιόν τρόπο αποφασίζεις να την επιλύσεις. Ο εξοστρακισμός, η γκιλοτίνα, η εξορία, ο εμφύλιος, η φίμωση, η διαγραφή, η αποπομπή και η διαπόμπευση είναι οι πιο συνηθισμένοι τρόποι που οι άνθρωποι επέλεξαν να λύσουν αυτόν το Γόρδιο δεσμό. Απ' ότι έχει φανεί τελικώς, με αυτούς τους τρόπους κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν κέρδισε, αλλά ούτε και η διαφωνία επιλύθηκε ποτέ πραγματικά. Και ποτέ δεν κέρδισε όποιος αφέθηκε να παρασυρθεί από απαιτήσεις του όποιου «κοινού» για μια τέτοιου είδους διαχείριση των διαφωνιών.

Γιατί τα λέμε όλα αυτά;

Ορισμένες από τις τελευταίες αναρτήσεις στο μπλόγκ μας δημιούργησαν εντάσεις και διαφωνίες. Εσωτερικά και εξωτερικά. Φαίνεται σαν το πνεύμα που διακατείχε τις αναρτήσεις μας να πήρε άλλον δρόμο. Κάποιοι μίλησαν έως και για «μετάλλαξη» του ιστολογίου μας.

Πριν πούμε περισσότερα, πρέπει να γίνει σαφές ότι σε αυτόν εδώ τον χώρο δεν θελήσαμε ποτέ να υπάρξει λογοκρισία. Υπολογίσαμε στο δικαίωμα καθενός μας να γράφει αυτό που ο ίδιος θέλει. Και το υπολογίσαμε αυτό, θεωρώντας ότι ο καθένας μας είναι αρκετά έμπειρος και ώριμος για να καταλάβει πως ένα τέτοιο κοινό «βήμα» δεν μπορεί να είναι ούτε βήμα έκφρασης μιας παλαιοκομματικού τύπου μπετόν-αρμέ ομοφωνίας πάνω στην τάδε «ιδεολογική γραμμή», ούτε όμως κι ένα βήμα απλής ατομικής «αυτοέκφρασης», αλλά ένα βήμα στο οποίο ο καθένας θα προσκομίζει όσες από τις απόψεις του μπορούν, ακόμα και στη διαφωνία τους, να συναντηθούν γόνιμα με τις απόψεις των άλλων, αφήνοντας κατά το δυνατόν απ’ έξω διαφωνίες που έχουν αποδειχτεί άγονες, ατελέσφορες και φαυλοκυκλικές.

Προχωρήσαμε λοιπόν ίσαμε τώρα στη βάση ότι ο καθένας μας επιλέγει ή δεν επιλέγει να ανακοινώνει από εδώ τα θέματα που τον απασχολούν με μια ορισμένη ελευθερία, χωρίς κανείς μας να είναι υπόλογος για τον άλλον και για τις απόψεις του. Στηριχτήκαμε δηλαδή σε ένα αισθητήριο που δεν είναι προσυμφωνημένο, ούτε γραμμένο σε κάποιο τυπικό «καταστατικό-συμφωνητικό». Δεν είμαστε κόμμα, ούτε πολιτική ομάδα. Είμαστε τρεις φίλοι από τα παλιά, που γράφουμε θέλοντας  «να ρίξουμε  λίγο περισσότερο  φως στο κοινωνικό ζήτημα».

Διαφωνούμε λοιπόν με τις πρόσφατες «περιγραφές» του φίλου μας Β.Η. Έχουμε και άλλες διαφωνίες μεταξύ μας, και οι τρεις συντελεστές του ιστολόγιου, οι οποίες δεν είναι γνωστές γιατί δεν έχουν βγει και δεν έχει κανένα νόημα να βγουν σε «δημόσια θέα». 

Έχουμε επίσης διαφωνία, κατά καιρούς, και με όσους σχολιάζουν αβασάνιστα αναφορές ή αναρτήσεις κάποιου από εμάς που δεν τους είναι αρεστές. 

Προσπαθούμε να βρούμε τρόπους να καταλάβουμε τις ρίζες όλων αυτών των αντιθέσεων. Πιστεύουμε ότι τα πράγματα έχουν πάντοτε πιο βαθιές αιτίες από αυτές που φαίνονται. Και προσπαθούμε, επίσης, να διακρίνουμε και να ξεχωρίσουμε τις αντιθέσεις που μπορεί να είναι γόνιμες από εκείνες που δεν είναι −διότι, ασφαλώς, δεν είναι όλες οι διαφωνίες γόνιμες!−, ώστε να προωθήσουμε τις πρώτες και ν' αφήσουμε στην άκρη τις δεύτερες.

Δεν είναι απαραίτητο να το έχουμε πετύχει όσο θα θέλαμε, ή θα έπρεπε, και μάλιστα είναι πολύ πιθανόν η προσπάθεια μας αυτή να μας οδηγεί κάποιες φορές σε λανθασμένους δρόμους.

Σε ό,τι αφορά τη συγκεκριμένη διαφωνία μας με τις τελευταίες αναρτήσεις του φίλου μας Β.Η., αυτό που έχουμε να πούμε είναι ότι σε κάθε περίπτωση οι εξιδανικεύσεις μάς βρίσκουν βαθύτατα αντίθετους. Τόσο η εξιδανίκευση του Παρόντος, στην οποία επιδίδονται οι λάτρεις του υπάρχοντος και οι απολογητές της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων, ή η εξιδανίκευση του Μηδενός, στην οποία επιδίδονται ολοένα και περισσότερο οι ψευτοεπαναστάτες και οι χαλαροκομφορμιστές του σήμερα, όσο και η εξιδανίκευση του Παρελθόντος, είτε πρόκειται για τις λεγόμενες «πρωτόγονες κοινωνίες», τους αρχαίους πολιτισμούς, το Βυζάντιο, τους κάθε λογής «πρώτους λαούς», το Διαφωτισμό, τη Γαλλική επανάσταση, το παλιό επαναστατικό κίνημα, κ.ο.κ.

Ας το ξεκαθαρίσουμε. Δεν απορρίπτουμε καθόλου την ιδέα μιας ερευνητικής αναψηλάφησης του ιστορικού παρελθόντος, ούτε την ιδέα ότι περασμένες ιστορικές στιγμές και απόπειρες μπορούν να δώσουν υλικό σοβαρής έμπνευσης για το σημερινό αγώνα για μια καλύτερη κοινωνία. Απορρίπτουμε την εξιδανίκευσή τους και με αυτό εννοούμε: την ιδέα ότι υπήρξε ή υπάρχει μια παγιωμένη στιγμή στην ιστορία (όπου κι αν τοποθετεί κανείς αυτή την ιδανική του στιγμή, ακόμα και στο Παρόν) κατά την οποία η ανθρωπότητα βρισκόταν ή βρίσκεται πάνω στη γραμμή του Ιδανικού (όπως κι αν το ορίζει κανείς αυτό)∙ και την συνακόλουθη ιδέα που λέει ότι, ο βαθύτερος λόγος που φτάσαμε στη σύγχρονη αλλοτρίωση, υποτίθεται πως βρίσκεται στο ότι οι άνθρωποι (ή οι τάδε λαοί) εγκατέλειψαν αυτό που ήταν «κάποτε», μια περασμένη «γνησιότητα» −μια ιδέα που δυστυχώς διατρέχει τις τελευταίες αναρτήσεις του φίλου μας Β.Η.

Ο λόγος που απορρίπτουμε αυτές τις εξιδανικεύσεις, είναι διπλός:

Από τη μια μεριά, επειδή θεωρούμε ότι δεν γονιμοποιούν το διάλογο και την ερευνητική προσπέλαση των προβλημάτων, αλλά απεναντίας τείνουν να παγιώνουν άγονες διαφωνίες μεταξύ εξιδανικευτικών και εξιδανικευμένων «ιστορικών σχημάτων», όπως π.χ. αυτές μεταξύ «αρχαιολατρών-βυζαντινολατρών», ή μεταξύ «πριμιτιβιστών-τεχνοφρικιών», που ανά καιρούς έχουμε δει να απασχολούν θορυβωδώς, όσο και αδιέξοδα, διάφορες μειοψηφίες και «χώρους».

Από την άλλη, επειδή θεωρούμε αυτές τις εξιδανικεύσεις συνολικά (είτε του Παρόντος, είτε του Μηδενός, είτε του Παρελθόντος) σαν μια εκδήλωση της κρίσης ταυτότητας, από την οποία πάσχει στο έπακρον ο «μεταμοντέρνος» άνθρωπος των καιρών μας -και δεν είναι ότι δεν κατανοούμε αυτή την κρίση, ούτε ότι δεν πάσχουμε κι εμείς από αυτήν (κανείς μας άλλωστε δεν υπάρχει «έξω από τον καιρό του»), αλλά το ότι τη θεωρούμε σαν μέρος του προβλήματος και όχι της λύσης. 

Προσοχή όμως: Δεν απορρίπτουμε τα εξιδανικευτικά σχήματα προτιμώντας, αντ’ αυτών, το «ασχημάτιστο» και τη «ρευστότητα» στην οποία ρέπουν, εξίσου εξιδανικευτικά, ένας ξεχειλωμένος σκεπτικισμός κι ένας μεταμοντέρνος «κονστρουκτιβισμός» («τα πάντα είναι κατασκευές», «δεν υπάρχουν γεγονότα, υπάρχουν μόνο ερμηνείες»), που, αν προς στιγμήν απελευθέρωσαν κάποτε κάποιο δυναμικό, σήμερα δεν αντικατοπτρίζουν παρά τη γενικευμένη στοχαστική νωθρότητα, την καταφυγή στις «αποδομητικές» ευκολίες και την απροθυμία για εκπομπή σαφούς στίγματος με την αντίστοιχή του δέσμευση. Απορρίπτουμε τόσο τις εξιδανικευτικές σχηματοποιήσεις όσο και τις ασχημάτιστες ρευστότητες, διότι υποστηρίζουμε την ανάγκη για μια θεωρητική αποσαφήνιση των προβλημάτων, τέτοια που να ευνοεί την επιχειρηματολογία και το διάλογο, αποθαρρύνοντας τόσο τα «σολαρίσματα» όσο και τα «μπετοναρίσματα» του λόγου.

Έπειτα από όλες αυτές τις διευκρινήσεις ελπίζουμε λοιπόν να έγινε κατανοητό, όχι μόνο τ' ότι διαφωνούμε με το σκεπτικό των τελευταίων αναρτήσεων του φίλου μας Β.Η., αλλά και το ότι δεν πρόκειται ν' αντιμετωπίσουμε αυτή τη διαφωνία μας με όρους που ταιριάζουν καλύτερα σε παλαιοκομματικές «μπετόν-αρμέ» αντιλήψεις του συλλογικού και της διαχείρισης των αντιθέσεων. Όσους περίμεναν κάτι τέτοιο από εμάς, θα τους απογοητεύσουμε. Όπως και όσους περίμεναν ότι, στο όνομα μιας αφηρημένης «ενότητας», δεν θα εκδηλώναμε τη διαφωνία μας προς απόψεις που θεωρούμε ότι δεν προάγουν το διάλογο και τον κοινό στοχασμό.

Ο καθένας μας θα διατηρήσει το δικαίωμά του να επιλέγει τα θέματά του και να διατυπώνει εδώ τις όποιες απόψεις του.  Ταυτόχρονα, ελπίζουμε πως ο καθένας θα διατηρήσει επίσης και την υποχρέωσή του να μην μετατρέψει αυτό εδώ το ιστολόγιο σε βήμα ατομικής αυτοέκφρασης διαφωνιών που έχουν επανειλημμένα αποδειχτεί άγονες.

Σε τελική ανάλυση, σε κάθε συμπόρευση το ενδεχόμενο μιας ρήξης είναι πάντοτε ανοικτό, όπως όμως και η φροντίδα αποφυγής της. Από όλες τις πλευρές.

Λυγκέας

Hollowsky

Ομιλία στην προβολή ταινιών του Γκυ Ντεμπόρ

«Κυρίες και Κύριοι, η ταινία που σας προβάλλουμε απόψε, είναι μια ταινία βαθιά ερωτική∙ μια ταινία πρωτόγνωρης έως σήμερα τόλμης που θα μείνει στην ιστορία του κινηματογράφου!»

Με αυτά τα λόγια ξεκίνησε την παρουσίαση της δεύτερης προβολής των Ουρλιαχτών ο φίλος του Ντεμπόρ, ο δαιμόνιος Σερζ Μπερνά, εκείνο το μακρυνό έτος 1952. Τι το επακολούθησε θα το πούμε, κι ίσως ως ένα βαθμό θα το δούμε, αργότερα.

Αυτό που θα προσπαθήσω τώρα, είναι να τοποθετήσω τις τρεις πρώτες, κι αγαπημένες μου, ταινίες του Γκυ Ντεμπόρ στο πλαίσιο μες από το οποίο γεννήθηκαν, ώστε να πάρουμε μια μικρή έστω αίσθηση της ατμόσφαιρας και των προσδοκιών που τις συνόδευσαν −ατμόσφαιρα και προσδοκίες που ίσως ακόμα σήμερα τις συνοδεύουν και τις κάνουν ταινίες πραγματικά, και όχι «μουσειακά», ενδιαφέρουσες και για εμάς.

Πρέπει ευθύς εξαρχής να τονίσω ότι, σε αντίθεση με τις ταινίες που γύρισε μετά το 1973, αυτές οι τρεις πρώτες ταινίες του Γκυ Ντεμπόρ −Ουρλιαχτά (1952), Για το Πέρασμα μερικών Προσώπων μέσα από μια Αρκετά Σύντομη Χρονική Μονάδα (1959) και Κριτική του Διαχωρισμού (1961)− είναι έκδηλα ταινίες ενός ξεχωριστού ανθρώπου, ο οποίος μετείχε ενεργά σε ένα συλλογικό επαναστατικό ρεύμα και το ενδιαφέρον του ήταν περισσότερο να συμβάλλει στον εμπλουτισμό αυτού του ρεύματος παρά στην ανάδειξη ενός ατομικού έργου του, στην υπεράσπισή του, ή στο νοσταλγικό απολογισμό κάποιων σπουδαίων στιγμών του παρελθόντος του, όπως συμβαίνει κατά κύριο λόγο με τις επόμενες.

Επομένως, οφείλουμε −του το οφείλουμε, θα έλεγα− να δούμε τις ταινίες αυτές όχι μόνο σαν καρπούς του οπωσδήποτε εξαιρετικού προσωπικού ταλέντου του Ντεμπόρ (θα το κάνουμε και αυτό παρακάτω), αλλά και σε συνάρτηση με το ρεύμα στο οποίο αφιέρωσε ολόψυχα και γενναιόδωρα τα πρώτα σαράντα χρόνια της ζωής του.

Εκείνο το ανατρεπτικο ρεύμα, που περνώντας από διάφορα μονοπάτια έφτασε μέσα από το «Φαντασιακό Μπαουχάους» του Άσγκερ Γιόρν και τους «Λετριστές» του Ισίδωρου Ιζού στην «Καταστασιακή Διεθνή» το 1957, συγκροτήθηκε βήμα-βήμα σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, δηλαδή στο ξεκίνημα μιας εποχής που, ενώ σημαδεύτηκε από τη λεγόμενη οικονομική ανοικοδόμηση του Μεταπόλεμου, στο βάθος της ήταν μια καταρρεύσεων, το παροξυστικό αποκορύφωμα της οποίας μπορούμε να πούμε ότι ζούμε σήμερα.

Πιο συγκεκριμένα, με την επικράτηση του ναζισμού στους κόλπους ενός από τους πιο καλλιεργημένους και πολιτικοποιημένους λαούς της Ευρώπης, είχε καταρρεύσει τόσο η προσφιλής ιδέα των μοντέρνων καιρών, σύμφωνα με την οποία η «φωτισμένη συνείδηση» και η «εργαλειακή λογική» αρκούν για να ξεπεραστεί οριστικά η βαρβαρότητα και το συλλογικό κακό, όσο και η ρομαντική ιδέα μιας απεριόριστης εμπιστοσύνης στον «πλούτο» της ψυχικής ενδοχώρας του σύγχρονου ανθρώπου. Με την έκρηξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι είχε καταρρεύσει η έως τότε σχεδόν τυφλή πίστη, δεξιά και αριστερά της κυρίαρχης ιδεολογίας, στην τεχνολογία ως φορέα καθαρού απελευθερωτικού δυναμισμού και η ιδέα ότι αρκούσε η Τεχνική ν’ αλλάξει χέρια και αυτόματα θα υπηρετούσε το κοινωνικό καλό. Με την αποτυχία της προσπάθειας εύρεσης κοινού πεδίου μεταξύ των σουρεαλιστών και των κομμουνιστών, είχε καταρρρεύσει η ελπίδα μιας συμπόρευσης μεταξύ της πρωτοποριακής «αντί-αστικής» τέχνης και της «εργατίστικης» πολιτικής∙ και, μαζί με αυτήν, έμπαινε και πάλι ένα μεγάλο ερωτηματικό  για τις σχέσεις μεταξύ της πνευματικής πρωτοπορίας και της λαϊκής βάσης των σύγχρονων κοινωνιών. Με την ουγγαρέζικη επανάσταση τέλος, ένα χρόνο πριν από την ίδρυση της Κ.Δ., το 1956, θα κατέρρεαν και οι τελευταίες ψευδαισθήσεις για τη επαναστατική φύση και το ρόλο της Ε.Σ.Σ.Δ. ως «αντίπαλου δέους» της κεφαλαιοκρατικής Δύσης ―κάτι που σήμαινε, πως οι επαναστατικοί αγώνες των δυτικών λαών δεν θα είχαν πλέον να υπολογίζουν παρά στον εαυτό τους.

Τούτη η μαζική κατάρρευση τόσων μετώπων μέσα σε δυο-τρεις δεκαετίες έθετε εκ των πραγμάτων κάθε ευαίσθητο άνθρωπο μπροστά ένα συγκλονιστικό σταυροδρόμι.

Ξημερώνει 21η Απριλίου | Η εκπομπή ανέβηκε!

Dangerfew#15@radiobubble by Danger.Few! on Mixcloud

Ακόμα ένα φριχτό χτύπημα ανήμερα 21 Απριλίου!

Τούτη τη φορά 

μέσα από έναν υπερδιαστημικό σταθμό!

Μηδενισμός 1.  Μια άγρια εισαγωγή σ' ένα σώμα σκέψεων που τριβελίζει όλα τα σημερινά μυαλά. Δεν είναι το χάος χαρακτηριστικό του μηδενισμού ή του κράτους που γίνεται λεία του μηδενισμού. Είναι η τάξη. Η αριθμομηχανή παίζει πρωτεύοντα ρόλο στα μηδενιστικά καθεστώτα, όπου ο άνθρωπος γίνεται ένα απλό αντικείμενο των λογαριασμών τους. Η κρυφή γοητεία του μηδενισμού από το άλφα ίσαμε το ωμέγα. Ανάχαρσις Κλουτς vs θεϊσμός και αθεΐα. Πατέρες και Γυιοί. Γιάκομπι vs Φίχτε. Μάμφορντ vs Χιούμ. Ωφελιμισμός, μηδενισμός και κυρίαρχη ιδεολογία στον ύστερο καπιταλισμό. Έρχεται και συγκλονιστική συνέχεια!

RadioBubble

 κάθε δεύτερη Τρίτη, 

7-9 μμ

Το Δυσαγγέλιον της Ιδιοτέλειας

Στο πλαίσιο των όσων εξερευνούμε εδώ και στις εκπομπές μας σχετικά με τις κυρίαρχες ιδέες που κυκλοφορούν σε όλα τα κεφάλια, τη φύση του κοινωνικού, το ζήτημα της εξατομίκευσης και τα συναφή καυτά θέματα περί δικαιοσύνης, δημοκρατίας, αλήθειας και ηθικής, θα δώσουμε τώρα το λόγο σε μια ακραιφνή θεωρητικό του νεοφιλελευθερισμού. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα γυναίκα, που τα έργα της ενέπνευσαν ανθρώπους όπως ο Άλαν Γκρίνσπαν, διοικητής της FED, ή ο Άντον Λαβέι, ιδρυτής της «Εκκλησίας του Σατανά», και στην οποία οι κυρίαρχοι χρωστούν μεγάλη υπηρεσία διότι, με τα λογοτεχνικά έργα, τα κινηματογραφικά σενάρια και τις θεωρίες της, συνεισέφερε στην προς το συμφέρον τους «μετα-νιτσεϊκή» αντιστροφή των αξιών, με την οποία παρουσιάστηκαν ως θύματα της σύγχρονης κοινωνίας μας οι πλούσιοι και ισχυροί, και θύτες οι φτωχοί κι αδύναμοι  −κι αφού την ακούσουμε, θα πιάσουμε να ξηλώσουμε το σκεπτικό της όπως του πρέπει.

Ο λόγος στην Αλίσια Ζινόβιεβνα Ρόζενμπαουμ:

«Αν θέλει κανείς να υποστηρίξει μια ελεύθερη κοινωνία, δηλαδή τον καπιταλισμό, πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι απαραίτητο θεμέλιό της είναι η αρχή των δικαιωμάτων του Ατόμου. Αν θέλει κανείς να υποστηρίξει τα ατομικά δικαιώματα, πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι ο καπιταλισμός είναι το μόνο σύστημα που τα στηρίζει και τα προστατεύει. […] 

Τα ‘‘δικαιώματα’’ είναι μια ηθική έννοια. Είναι η έννοια που παρέχει μια λογική μετάβαση από τις αρχές που καθοδηγούν τις πράξεις του Ατόμου στις αρχές που οδηγούν τις σχέσεις του με τους άλλους. Είναι η έννοια που συντηρεί και ποστατεύει την ατομική ηθικότητα μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο −ο δεσμός ανάμεσα στον ηθικό κώδικα ενός ανθρώπου και το νομικό κώδικα μιας κοινωνίας, ο δεσμός ανάμεσα στην ηθική και την πολιτική. Τα δικαιώματα του Ατόμου είναι το μέσον με το οποίο η κοινωνία υποτάσσεται στον ηθικό νόμο. 

Κάθε πολιτικό σύστημα στηρίζεται πανω σε κάποιο ηθικό κώδικα. Ο κυρίαρχος ηθικός κώδικας στην ιστορία του ανθρώπου ήταν διάφορες παραλλαγές του αλτρουιστικού-κολλεκτιβιστικού δόγματος, που υποτάσσουν το Άτομο σε κάποια ανώτερη αυθεντία, μυστικιστική ή κοινωνική. Γι’ αυτό το λόγο, τα περισσότερα πολιτικά συστήματα ήταν απλές παραλλαγές της ίδιας Κρατιστικής τυραννίας. Διέφεραν μόνο σε βαθμό, όχι στη βασική αρχή τους. Σε όλα αυτά τα συστήματα, η ηθική ήταν ένας κώδικας που εφαρμοζόταν πάντοτε στο Άτομο και ποτέ στην Κοινωνία. Η κοινωνία τοποθετούνταν έξω από τον ηθικό νόμο, ως ενσάρκωσή του ή αποκλειστικός ερμηνευτής του, και η εσωτερίκευση της αυτοθυσιαστικής προσφοράς στο κοινωνικό καθήκον θεωρούνταν ως ο κύριος ηθικός σκοπός της επίγειας ανθρώπινης ύπαρξης. […] 

Δεδομένου όμως ότι αυτό που λέμε ‘‘κοινωνία’’ δεν υπάρχει − αφού η κοινωνία δεν είναι παρά ένας αριθμός Ατόμων−, αυτό σήμαινε στην πράξη, ότι οι άρχοντες της κοινωνίας εξαιρούνταν από τον ηθικό νόμο και υπόκεινταν μόνο στα κατά παράδοση τελετουργικά. Έτσι περιβάλλονταν με απόλυτη εξουσία και απαιτούσαν τυφλή υπακοή, με βάση την υπόρρητη αρχή που λέει ότι «Καλό είναι, ό,τι είναι καλό για την κοινωνία (ή για τη φυλή, το έθνος) και τα διατάγματα των αρχόντων είναι η φωνή του καλού επί της γης». Αυτό ίσχυε σε όλα τα κρατιστικά συστήματα, σε όλες τις παραλλαγές της αλτρουιστικής-κολλεκτιβιστικής ηθικής, είτε αυτές ήταν μυστικιστικές, είτε κοινωνικές. […] 

Για να μην τρέχεις ξυπόλητος στ' αγκάθια

«Όποιος θέλει σήμερα να δηλώνει Ευρωπαίος, πρέπει να είναι ικανός να στέκεται πάνω από τις κληρονομημένες προκαταλήψεις του και να κατέχει και τις τρεις αυτές βασικές μορφές της ευρωπαϊκής τριλεκτικής που προαναφέραμε, χωρίς να απαρνείται τη δική του κουλτούρα».

Άσγκερ Γιόρν, Η φυσική τάξη. De divisione naturae,

 πρώτη αναφορά προς το

«Σκανδιναβικό Ινστιτούτο Συγκριτικού Βανδαλισμού» (1962)

Σημ. του HS Για όσους αναγνώστες μας δεν έχουν ακόμα μυηθεί στα μυστήρια της ευρωπαϊκής τριλεκτικής, σημειώνουμε με συντομία ότι οι τρεις πολιτισμικές δομές που την αποτελούν −λατινική, νορδική και ελληνο- ή ρωσο-βυζαντινή− συγκροτούνται και «παίζουν» μεταξύ τους με βάση το τρίγωνο του σχήματος, όπου

(1)              μεταξύ των κορυφών του υπάρχει διαλεκτική σύνθεση ανά δυο με εξοβελισμό της τρίτης∙

(2)      μεταξύ της σύνθεσης των δυο και της τρίτης κορυφής υπάρχει σχέση όχι διαλεκτικής σύνθεσης αλλά συμπληρωματικής αντίθεσης∙ και

(3)        η καθεμιά από τις τρεις ευρωπαϊκές πολιτισμικές δομές προσδιορίζεται ως η διαλεκτική σύνθεση δυο από τις κορυφές σε συμπληρωματική αντίθεση προς την τρίτη.

Εννοείται πως, προχωρημένοι ρέκτες της τριλεκτικής μεθόδου έχουν ήδη σημειώσει, ότι το επίπεδο που ορίζουν οι τρεις κορυφές τέμνεται και από ένα κατακόρυφο άξονα, που δεν απασχόλησε ίσως τον Γιόρν αλλά είναι υπαρκτός και ορίζει μια επιπλέον δυναμική στο όλο παιχνίδι. Για περισσότερα, κλικ εδώ.

Ο Μπακούνιν για τον Μαρξ

Μιχαήλ Μπακούνιν
(1814-1876)

«Το 1848 [ο Μαρξ κι εγώ] διαφωνήσαμε. Και πρέπει να πω οτι η αιτία ήταν περισσότερο αυτός παρά εγώ. Είχε μόλις φτιάξει ένα παράρτημα Γερμανών κομμουνιστών στο Παρίσι και τις Βρυξέλλες, και μαζί με τους Γάλλους και μερικούς Άγγλους κομμουνιστές έφτιαξε στο Λονδίνο, με την υποστήριξη του φίλου κι αχώριστου συντρόφου του, Ένγκελς, μια πρώτη διεθνή Ένωση κομμουνιστών από διαφορετικές χώρες. Εκεί, μαζί με τον Ένγκελς και στο όνομα εκείνης της Ένωσης, έγραψε ένα πάρα πολύ αξιοσημείωτο κείμενο, που είναι γνωστό με τίτλο το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος.  

Εγώ, παρασυρμένος από τη μέθη του επαναστατικού κινήματος στην Ευρώπη, ασχολιόμουν πολύ περισσότερο με την αρνητική απ’ ό,τι με τη θετική πλευρά αυτού του κινήματος, δηλαδή πολύ περισσότερο με την ανατροπή του υπάρχοντος παρά με την οικοδόμηση και την οργάνωση αυτού που έπρεπε να υπάρξει.

Ωστόσο, σ’ ένα σημείο είχα δίκιο εγώ και όχι ο Μαρξ. Σαν Σλάβος, ήθελα τη χειραφέτηση της σλάβικης φυλής από το ζυγό των Γερμανών μέσω της επανάστασης, δηλαδή μέσω της καταστροφής της Ρώσικης, της Πρωσικής, της Αυστριακής και της Τούρκικης αυτοκρατορίας, και μέσω της αναδιοργάνωσης των λαών από τα κάτω προς τα πάνω χάρη στη δική τους ελευθερία, πάνω στη βάση της πλήρους οικονομικής και κοινωνικής ισότητας −και όχι με τη βία μιας εξουσίας, όσο επαναστατική κι αν ήθελε να λέγεται, και όσο ευφυής κι αν ήταν πραγματικά.

Από τότε κιόλας είχε διαγραφεί η διαφορά των συστημάτων που μας χωρίζει σήμερα με τρόπο εντελώς συνειδητό πλέον από την πλευρά μου. Οι ιδέες μου και οι βλέψεις μου δεν άρεσαν διόλου στον Μαρξ, πρώτα πρώτα επειδή δεν ήταν δικές του× έπειτα, επειδή ήταν αντίθετες προς τις αντιλήψεις του που υποστηρίζουν έναν εξουσιαστικό κομμουνισμό× και τέλος, επειδή, σαν γερμανός πατριώτης, δεν αποδεχόταν τότε, όπως δεν αποδέχεται ούτε και σήμερα, το δικαίωμα των Σλάβων να χειραφετηθούν από το ζυγό των Γερμανών, μιάς και σκέφτεται, σήμερα όπως και τότε, πως οι Γερμανοί έχουν το καθήκον να εκπολιτίσουν τους Σλάβους, δηλαδή να τους εκγερμανίσουν με το καλό ή με το ζόρι».

Μιχαήλ Μπακούνιν, Δεκέμβριος 1871

 από το βιβλίο Michel Bakounine et les autres

εκδ. 10/18, σειρά “Μαύρο και Κόκκινο”, Παρίσι, 1976,

Σημ. του HS  Παρακαλώ την προσοχή σας. Το βιβλίο αυτό είναι μια συνοπτική αλλά πλούσια ανθολογία κειμένων, επιστολών, αναφορών, εγγράφων, μαρτυριών και άλλων τεκμηρίων για την προσωπικότητα του μεγάλου αναρχικού, από ένα πλήθος προσώπων (από τις αδελφές του έως τον Χέρτσεν κι από τον Μαρξ έως τον Κροπότκιν και τον Καφιέρο) κι από τον ίδιο τον Μπακούνιν. Εξαιρετικό! Με τις φροντίδες του Άρθουρ Λένινγκ (1899-2000), Ολλανδού αναρχικού, αναρχοσυνδικαλιστή αγωνιστή, δοκιμιογράφου και ιστορικού, που είναι μια ιστορία μόνος του: Συνιδρυτής (το 1919) μαζί με τον Ρούντολφ Ρόκερ της FAUD (Ελεύθερη Εργατική Ένωση Γερμανίας)∙ παίρνει ενεργό μέρος στην εκστρατεία για την απελευθέρωση των Σάκκο και Βαντσέτι στις ΗΠΑ όπως και στους αγώνες για την υπεράσπιση των διωκώμενων αναρχικών στη νεαρή ΕΣΣΔ∙ το 1927 ιδρύει το περιοδικό i.10 με το οποίο συνεργάζονται προσωπικότητες όπως ο Πιέτ Μόντριαν, ο Καντίνσκι, ο Λε Κορμπιζιέ, ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ο Μαξ Νετλάου, ο Όττο Ρύλε κι ο Αλεξάντερ Μπέρκμαν, μια ιστορία ο καθένας τους!∙ συνδιδρυτής της αναρχοσυνδικαλιστικής Διεθνούς Ένωσης Εργατών (ΑΙΤ, 1933-1936)∙ μαχητής στις αναρχικές διεθνείς ταξιαρχίες που πολέμησαν στην Ισπανία το 1936∙ και συνιδρυτής, από το 1935, του περίφημου Ινστιτούτου Κοινωνικής Ιστορίας (Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, IISG) στο Άμστερνταμ, στο οποίο μπορεί να βρει κανείς α-πί-στευ-το υλικό από την ιστορία του εργατικού κινήματος. Σιγά-σιγά, θα πούμε κάτι και για όλους αυτούς, για όλα αυτά.

Η προσυνεδριακή 1οη εκπομπή πέρα από τα όρια του χρόνου και της τύχης (με τηλεσκόπιο)

Dangerfew#10@radiobubble by Danger.Few! on Mixcloud

Κολλύριο στη τσίμπλα. Για τη ρωγμή στην πατιναρισμένη κρούστα του φόβου. Για τα μπάζα και τα δηλητήρια. Τσαλαβούτες στα ποτάμια με γαλαριακό χαβαλέ σε φατούρο δίεση για φιλόσοφους-ψυχαναλυτές και διαφημιστές-ποιητές. Και πάνω στην πλάκα, μια καλή ματιά στη μεσαιωνική κριτική σκέψη. Εντάξει Καντ, δεν σε είπαμε και καμπούρη.  Ποίηση από την Ίγγα Κρέστενσεν. Άπαιχτη μουσική! Κι ύστερα, Αλήθεια και Δημοκρατία μέρος δεύτερο: πως ο φιλελεύθερος είρωνας του Ρίτσαρντ Ρόρτυ, το υποκείμενο της ουτοπίας του Αμερικάνου νεοπραγματιστή, καταλήγει να μείνει μόνος, βυθισμένος στη χλιαρή λάσπη του πολιτικά ορθού ολοκληρωτισμού. Αφήσαμε απ' έξω τους φίλους από τα παλιά για τη συνέχεια, που προβλέπεται ακόμα πιο συναρσπαστική! 

Την ακούς και από το RadioBubble εδώ, ή με όλες τις προηγούμενες εδώ.

Repost: Προς γνώση, όχι και συμμόρφωση

Ένας βαθύς γνώστης, μάς ξαναθυμίζει:

«Είναι τυπικό στη γερμανική κουλτούρα ότι μόνο ο παίκτης που τολμάει να ρισκάρει, και μάλιστα να ρισκάρει τα πάντα, αναγνωρίζεται ως μέλος της ελίτ∙ και αυτό είναι ο λόγος που γίνεται τόσο επικίνδυνη. 

Αποτέλεσμα αυτού του πράγματος είναι, ότι εμείς οι Βόρειοι δεν επιτρέπουμε ποτέ στον εαυτό μας να παίξει ένα παιχνίδι αν δεν ξέρουμε ποιο είναι το στοίχημα. Άπαξ και το παιχνίδι ξεκινήσει, ο Βόρειος συμμετέχει με τόσο βίαιη ενεργητικότητα, που χάνει εντελώς τον έλεγχο. 

Για όσους οργανώνουν παιχνίδια με μόνο στόχο να βγάλουν κέρδος αλλά χωρίς να συμμετέχουν οι ίδιοι, οι Βόρειοι είναι οι πιο ευπρόσδεκτοι παίκτες∙ μόνο που η έκβαση του παιχνιδιού εξαρτάται πάντοτε από το πώς θα παίξουν οι Βόρειοι. Και κατά κανόνα οι Βόρειοι ξεχνάνε να σκεφτούν για το τι θα γίνει μετά, όταν τελειώσει το παιχνίδι.»

Άσγκερ Γιόρν, Αξία και Οικονομία,

2^η Έκθεση του Σκανδιναβικού Ινστιτούτου Συγκριτικού Βανδαλισμού, 1962

Ο Άλαν Τιούρινγκ στο Κινέζικο Δωμάτιο

John Searle

«Το βασικό σφάλμα [του συμπεριφορισμού] είναι ότι, στη θέση του νου, μελετούν κάτι άλλο, που το λένε ‘‘συμπεριφορά’’. Πιστεύω βέβαια, ότι ο συμπεριφορισμός στην ψυχολογία έχει πεθάνει για τα καλά, όμως η επιρροή του εξακολουθεί να επιβιώνει με άλλες μορφές, π.χ. σε κάποιες μορφές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και το λεγόμενο τεστ του Τιούρινγκ. […]

Ο Άλαν Τιούρινγκ, ιδιοφυΐα κι ένας από τους θεμελιωτές της επιστήμης των ηλεκτρονικών υπολογιστών όπως την ξέρουμε σήμερα, επινόησε ένα, ας πούμε, ‘‘τεστ’’, που είναι αρκετά πολύπλοκο αλλά με απλά λόγια λέει, πως αν θέλουμε να μάθουμε αν ένα σύστημα όντως διαθέτει νόηση −αν π.χ. πράγματι καταλαβαίνει τα κινέζικα−, αρκεί να δούμε πώς συμπεριφέρεται και να ρωτήσουμε: ‘‘Μπορεί να ξεγελάσει έναν ειδήμονα;’’. Αν μπορεί να τον κάνει να πιστέψει ότι καταλαβαίνει τα κινέζικα, τότε μπορούμε να πούμε ότι το σύστημα αυτό γνωρίζει πράγματι τα κινέζικα, ή ό,τι άλλο. Αυτό ήταν το λεγόμενο ‘‘τεστ Τιούρινγκ’’, το οποίο χρησιμοποίησαν όσοι ασχολούνται με την ΤΝ. […]

[Χοντρικά: Βάζουμε σε ένα δωμάτιο έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και σε ένα άλλο δωμάτιο έναν άνθρωπο Α εφοδιασμένο με ένα τερματικό. Στη συνέχεια βάζουμε σε ένα τρίτο δωμάτιο έναν άλλο άνθρωπο Β ο οποίος, χωρίς να γνωρίζει με ποιους είναι συνδεδεμένος, κάνει μια σειρά ερωτήσεων μέσω τερματικού στον υπολογιστή και στον άνθρωπο Α. Εάν ο άνθρωπος Β, από τις απαντήσεις που θα λάβει από τις δυο πλευρές, δεν καταλάβει ότι ο υπολογιστής είναι υπολογιστής και τον περάσει για άνθρωπο, τότε αυτό σημαίνει πως ο υπολογιστής σκέφτεται όπως ένας άνθρωπος. - σ.τ.HS]

Το θέμα είναι: Αρκεί η συμπεριφορά για να πούμε ότι υπάρχει νόηση; Αρκεί η συμπεριφορά για να πούμε ότι υπάρχει συνείδηση; Προφανώς όχι.

Για να το δείξω, σκάρωσα ένα αντεπιχείρημα για όσους πιστεύουν πως ένα κομπιούτερ διαθέτει νόηση επειδή τρέχει ένα πρόγραμμα που μιμείται την ανθρώπινη νόηση. Λοιπόν κοίταξε. Φαντάσου πως το κομπιούτερ είμαι εγώ κι ας πάρουμε μια γλώσσα που μου είναι εντελώς άγνωστη, λ.χ. τα κινέζικα. Φαντάσου τώρα, ότι κάποιος μού φτιάχνει ένα πρόγραμμα ανάγνωσης των κινέζικων ιδεογραμμάτων έτσι ώστε, όταν τρέχω αυτό το πρόγραμμα, κάθε φορά που θα μου δίνουν ένα κινέζικο ιδεόγραμμα, θα μπορώ να δίνω τη σωστή απάντηση, να το ‘‘μεταφράζω’’.

Ας πούμε λοιπόν ότι είμαι αυτό το κομπιούτερ και με κλειδώνουν σ’ ένα δωμάτιο μ’ ένα πακέτο από κινέζικα ιδεογράμματα και με το πρόγραμμα αυτό. Τα ιδεογράμματα μού έρχονται με τη μορφή ερωτήσεων κι εγώ απαντώ τρέχοντας το πρόγραμμα, οπότε οι απαντήσεις μου θα είναι μια χαρά. Θα δοθεί δηλαδή την εντύπωση ότι αυτός που απαντάει, γνωρίζει τα κινέζικα κι έτσι θα περάσω το ‘‘τεστ Τιούρινγκ’’.

Αυτό σημαίνει τάχα ότι πράγματι ξέρω κινέζικα; Όχι βέβαια. Ούτε τα ξέρω, ούτε κι υπάρχει θέμα σ’ αυτή την ιστορία να τα ξέρω, γιατί το όλο πράγμα παίζεται στα σύμβολα. Μου έρχεται το σύμβολο Χ και απαντάω ‘‘μεταφράζοντάς’’ το με το σύμβολο Ψ. Αυτό είναι όλο κι όλο αυτό που κάνουν τα κομπιούτερ κι εδώ βρίσκεται η ομορφιά τους. Τα κομπιούτερ είναι υπέροχα γιατί είναι μηχανές που χειρίζονται σύμβολα. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουν τίποτα απολύτως. Δεν χρειάζεται να ξέρουν ποιο είναι το νόημα όλων αυτών των λέξεων, ούτε τι σημαίνουν αυτά τα σύμβολα.

Το βασικό σημείο στο επιχείρημά μου, στην ανασκευή του ‘‘τεστ Τιούρινγκ’’ με το Κινέζικο Δωμάτιο, είναι ότι, ακριβώς επειδή το πρόγραμμα είναι μια διεργασία χειρισμού συμβόλων και το hardware μια συσκευή χειρισμού συμβόλων, το όλο πράγματα παίζεται στην ερμηνεία τυπικών συμβόλων. Τα προγράμματα είναι ‘‘συντακτικά’’∙ έχουν να κάνουν με τυπικές δομές, με τη μορφή των συμβόλων και τους τυπικούς κανόνες της διάρθρωσής τους.

Η ανθρώπινη νόηση, απεναντίας, είναι πολύ περισσότερα από ‘‘συντακτικό’’ κι από τυπικά σύμβολα. Στην ανθρώπινη νόηση αυτό που παίζει είναι η κατανόηση του τι σημαίνουν τα σύμβολα. Επομένως η διαφορά ανάμεσα στο ‘‘περνάει το τεστ Τιούρινγκ επειδή τα καταφέρνει με το συντακτικό’’ και την πραγματική κατανόηση των πραγμάτων, είναι η διαφορά ανάμεσα στα τυπικά σύμβολα και στο νόημά τους, στη σημασία των συμβόλων. […]

Σήμερα ακούμε από όσους ασχολούνται με το πεδίο των γνωσιακών [cognitive] επιστημών, ότι ο ανθρώπινος νους είναι ένα κομπιούτερ όποτε, λένε, αν καταφέρουμε κι εφαρμόσουμε τα κατάλληλα διαγράμματα επεξεργασίας πληροφοριών, θα καταλάβουμε πώς δουλεύει ο ανθρώπινος νους. Τους αρέσει μάλιστα να λένε, πώς ο νους είναι για τον εγκέφαλο ό,τι είναι το πρόγραμμα για το hardware. Ο νους δηλαδή είναι ένα πρόγραμμα κι αν ένα σύστημα καταφέρει να τρέξει το σωστό πρόγραμμα, τότε θα έχει νόηση ακριβώς σαν τη δική μας. Φυσικά αυτό είναι λάθος και μπορούμε πολύ εύκολα να το αποδείξουμε με τέσσερεις λέξεις: το συντακτικό δεν είναι σημασιολογία. […]»

Τζον Σηρλ, Νους, εγκέφαλος και επιστήμη,

συζήτηση με τον Τζέφρεϊ Μίσλοβ στην εκπομπή Thinking Allowed

Σημ. του HS Είχαμε ξαναμιλήσει για το θέμα εδώ. Και θα επανέλθουμε, γιατί σχετίζεται στενά με όσα μας απασχολούν κι εδώ και στις εκπομπές μας. 

Για να μπορείς κι εσύ να πεις, την άκουσα! | 28.01 ΑΝΕΒΗΚΕ!

ΜεταΖοβιετικές δυναμικές: Ριζικές απαντήσεις στη συλλογική ενοχοποίηση. Η κοινωνία δεν είναι άθροισμα ατόμων. Δίκαιο: τι είναι και πού στηρίζεται μια πιο δίκαιη κοινωνία. Οι τρεις παράμετροι στην έρευνα για το δίκαιο του νόμου. Γιατί έχει δίκιο ο Όργουελ και άδικο ο Ρόουλς, ο Ρόρτυ κι ο Χάμπερμας.

Dangerfew#9@radiobubble by Danger.Few! on Mixcloud

*** 

Θυμίζουμε ότι ΟΛΕΣ τις εκπομπές μας στο διαγαλαξιακό  RadioBubble

μπορείτε να τις ακούσετε με ένα κλικ στο 

Df Radio!

***

«Μη διανοηθείτε ν' ακούσετε ΑΥΤΗ την εκπομπή!»

Δώσε βάση: 

«[…] Η κοσμική θρησκεία της Δύσης είναι αμφίπλευρη. Πλάι στην ευγενή και ιδεώδη πλευρά της, τα ανθρώπινα δικαιώματα, στέκεται εξαρχής η πραγματιστική και πεζή πλευρά: ο ωφελιμισμός. Ο ιερός κι ο ανίερος άνθρωπος, ο άνθρωπος ως υποκείμενο δικαιωμάτων και ο άνθρωπος ως αντικείμενο αγοραπωλησιών, ο άνθρωπος ως σκοπός κι ο άνθρωπος ως μέσον κι εργαλείο αποκόμισης κέρδους συνυπάρχουν σαν δυο σιαμαίοι αδελφοί.  Ποια είναι η μεταξύ τους σχέση; [...] Ο ωφελιμισμός αποτελεί το βάθρο της δυτικής σκέψης και γενικότερα κάθε σκέψης που έχει έρθει σε ρήξη με το θρησκευτικό και το παραδοσιοκρατικό υπόβαθρο. Η άλλη όψη της νεωτερικότητας βρίσκεται ακριβώς στην κριτική του ωφελιμισμού. Αυτή η κριτική απέτυχε, δεν έβγαλε κάπου, δεν προσέφερε ένα ικανοποιητικά σαφές εναλλακτικό παράδειγμα’, αλλά παρ’ όλα αυτά είναι υπαρκτή. [...]  Ταλαντευόμαστε ανάμεσά τους και στηριζόμαστε στη μια πλευρά για να καταγγείλουμε την άλλη και μου φαίνεται μάταιο να ελπίζουμε ότι η μια μπορεί να βασιλέψει χωρίς την άλλη. Διότι βλέπω ξεκάθαρα το κοινό τους σημείο, αυτό που ενώνει αυτές τις δυο όψεις. Είναι η λατρεία του Ατόμου, ενός Ατόμου ρεαλιστικού υπολογιστή από τη μια μεριά και την ίδια στιγμή φορέα δικαίου από την άλλη. […]»

The Night of the Zoviets

Όταν εμφανίστηκαν το πρώτα Zoviet, η επιστημονική κοινότητα δεν ανησύχησε ιδιαίτερα. Πίστεψαν τότε πως επρόκειτο για κάποια μορφή μικροβιακής λοίμωξης, ιδιότυπη ίσως εξαιτίας της ταχύτητας εκδήλωσης, της πληθώρας και της πορείας των συμπτωμάτων της −που έμοιαζαν να προσβάλλουν πρώτα τα κεντρικά όργανα του ασθενούς−, αλλά πάντως σίγουρα αντιμετωπίσιμη με την απλή εφαρμογή των κανόνων του Κοχ. Αυτό τουλάχιστον υποστήριξαν τότε διαπρεπείς ερευνητές όπως λ.χ. ο Αδόλφος Θιέρσος, που βάλθηκε με ζέση να εξαλείψει τη νόσο από προσώπου γης και προς στιγμήν φάνηκε να το πετυχαίνει.

Δυστυχώς, σύντομα φάνηκε πως οι επιστήμονές μας είχαν μάλλον πέσει θύματα μιας κατανοητής μεν, αλλά εντελώς μάταιης αισιοδοξίας, ίσως ακόμα και μιας τύφλωσης παρόμοιας με αυτήν που είχε προσβάλλει σε παλιότερους χρόνους τους συναδέλφους τους εκείνους που, ενθουσιασμένοι από τις ανακαλύψεις του Παστέρ, είχαν πιστέψει ότι τα μικρόβια ευθύνονται για όλες τις νόσους και υποστήριξαν πως αυτό συνέβαινε, χωρίς αμφιβολία, και με το μπέρι-μπέρι. Οποία απογοήτευσις!

Η απρόσμενη εξάπλωση των Zoviet σε πολλά και διαφορετικά σημεία του πλανήτη, οδήγησε τους ερευνητές σε μια πιο εξελιγμένη υπόθεση, που αμέσως, επειδή είχε και το πλεονέκτημα να παρουσιάζεται με πολύ πιο σύνθετους όρους από τη «μικροβιακή», έγινε δεκτή με ενθουσιασμό και τα ανάλογα ποσά επιδοτήσεων: τα Zoviet οφείλονται σε κάποιον ιό, που δρα με τη μέθοδο της «μεταστροφής/détournement», ενσωματώνοντας δηλαδή το γενετικό υλικό του στο γονιδίωμα των υγιών κυττάρων και χρησιμοποιώντας για τον πολλαπλασιασμό τους ίδους τους μηχανισμούς αντιγραφής και μεταγραφής του κυττάρου όπως και τα περισσότερα ένζυμα που αυτό χρειάζεται για την επιβίωσή του. Αμέσως λοιπόν προτάθηκε μια συνδυασμένη αντι-ιϊκή θεραπευτική, αρχικά άκρως επιθετική, σύμφωνα με τα πορίσματα κορυφαίων ερευνητών όπως ο δρ Τζόζεφ Μακ Κάρθυ, και στη συνέχεια με μια απόπειρα γενικευμένης αναστροφής του γενετικού κώδικα του ιού κατά τη μέθοδο της «επαναφομοίωσης/récuperation», που προτάθηκε από διεπιστημονικά επιτελεία διαχείρισης κρίσεων.

Ωστόσο, παρά τα πρώτα μαζικά επιτυχή αποτελέσματα, τα κρούσματα έκαναν και πάλι την εμφάνισή τους σε ανύποπτους τόπους και χρόνους, συχνά μάλιστα εντελώς έξω από την τυπική εικόνα που είχε έως τότε εμπεδωθεί στις συνειδήσεις και τα εγχειρίδια της ιατρικής κοινότητας. Η επέλαση αυτών των άτυπων Zoviet οδήγησε τους επιστήμονες σε πλήρη αναδίπλωση. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία βεβαίωσαν ότι η νόσος είναι πολυπαραγοντική −με άλλα λόγια ότι για την εκδήλωσή της συμβάλλουν όχι μόνον οικονομικοί αλλά μια ευρύτερη πληθώρα παραγόντων, που αγγίζουν ακόμα και τη διάσταση του «υπαρκτικού κενού»−, ενώ δεν ήταν και λίγες οι φωνές που υποστήριξαν την ανάγκη πολυσύνθετων, όσο και πολυδάπανων, μετρήσεων των μεταβολιτών του πληθυσμού καθώς πίστευαν ότι επρόκειτο για κάποιο ιδιαίτερα πολύπλοκο αυτοάνοσο νόσημα, που οφείλεται στις «εσωτερικές αντιφάσεις» του ίδιου του οργανισμού, εξαιτίας των οποίων αυτός «επιτίθεται στον εαυτό του».

Κι ενώ η αισιοδοξία εναλλασσόταν με τις επιστημονικές διαμάχες, μια είδηση ήρθε κι έπεσε σαν δέκα πυρηνικές βόμβες πάνω στην ήδη ταλαιπωρημένη ανθρωπότητα: όπως κατέδειξαν μελέτες σε ένα από τα πιο έγκυρα εργαστήρια του κόσμου, η εμφάνιση των Zoviet είναι δυνατόν να προέλθει ακόμα και από απλή οπτικοακουστική επαφή με ορισμένου τύπου έντυπες ή ακόμα και απλώς ηχητικά μεταδιδόμενες σκέψεις!

Τότε ακριβώς, αυτό που μέχρι εκείνη τη στιγμή παρέμενε απλή υποψία στα μυαλά ελάχιστων προφητών, άστραψε διαμιάς σαν μια πελώρια ανατριχιαστική βεβαιότητα που σκότισε τους πάντες. 

Η νόσος Zombie Virus Extra Terrestrial οφείλεται σε προσβολή από το Διάστημα, ή με άλλα λόγια: έρχεται από το Μέλλον!

Αλίμονό μας!!!

Αξία, Χρήμα και Μαγεία | 5 - κεραυνός!

Αλβέρτος ο Μέγας

«[…] Γύρω στο έτος 1000, στη Δύση κάτι άλλαξε στις σχέσεις των ανθρώπων με τον υλικό κόσμο∙ κάτι που δεν είναι εύκολο να περιγραφεί. Μια λεξιγραφική προσέγγιση, μπορεί ωστόσο να συνδράμει στην διαύγασή του. Ανάμεσα στον 11^ο και το 12^ο αιώνα, το λεξιλόγιο των οικονομικών πρακτικών τροποποιήθηκε βαθύτατα. Ορισμένοι λατινικοί όροι πέφτουν σε αχρηστία, σε άλλους αλλάζει σημαντικά το νόημα, ενώ εμφανίζονται κι ένα πλήθος νεολογισμών. Δεν πρόκειται μόνο για τεχνικούς όρους, οι οποίοι άλλωστε αφθονούν κυρίως για να περιγράψουν τους αναρίθμητους τύπους των μεσαιωνικών φοροεισπρακτικών πρακτικών. Πρόκειται εξίσου για βασικές έννοιες, που περιγράφουν και χαρακτηρίζουν τις κύριες οικονομικές δραστηριότητες, με πρώτη-πρώτη την έννοια της αξίας.

Η λατινική λέξη valor απουσιάζει από το λεξιλόγιο των κλασικών λατινικών και εμφανίζεται γύρω στο δεύτερο μισό του 11^ου αιώνα από διάφορες πλευρές και σε διαφορετικούς τόπους της λατινικής Δύσης. Παρόμοια, γύρω στο 1100 εμφανίζεται η παραπλήσια έννοια ‘‘κόστος’’ (ως constamentum ή constamen αρχικά, και αργότερα cust ή cost).  [...]

Αυτή η λεξιλογική ανανέωση είναι τέτοιας ευρύτητας, ώστε δύσκολα θα μπορούσαμε να μην τη θεωρήσουμε σαν ένδειξη ενός πολύ ευρύτερου συμβάντος. Σύμφωνα με τη δική μου υπόθεση, εκφράζει μια κρυμμένη διάσταση του μετασχηματισμού που συνέβη στο έτος 1000 και δεν αφορά απλώς την κοινωνική οργάνωση αλλά ένα πολύ βαθύτερο επίπεδο, που έχει να κάνει με το πώς, εκείνοι που προώθησαν αυτή τη μετάλλαξη, αντιλαμβάνονταν τον φυσικό κόσμο, την εργασία και τις ανταλλαγές. Κοντολογίς, ο αναπροσανατολισμός που σημειώθηκε τότε στο σύνολο των δυτικών κοινωνιών, είχε να κάνει με το νόημα της ανθρώπινης δραστηριότητας μέσα στον κόσμο. […]

Κατά τη γνώμη μου, οι σημαντικότερες λεξιλογικές ανατροπές δεν ήταν αυτές που περιέγραφαν τις νέες πραγματικότητες, αλλά μάλλον εκείνες που υποδήλωσαν ένα μετασχηματισμό των βασικών κατηγοριών εκφράζοντας ένα καινούργιο τρόπο αναφοράς προς τον φυσικό κόσμο και τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Το χριστιανικό λεξιλόγιο προσέλαβε σιγά-σιγά αυτές τις έννοιες κυρίως κατά τη διάρκεια του 13^ου αιώνα, είτε ενσωματώνοντάς τις άμεσα, είτε μέσα από την προσπάθειά του να μεταφράσει όρους της καθομιλουμένης στις κατηγορίες των κλασικών λατινικών. [..]

Αριστοτέλης και Αλβέρτος ο Μέγας

Πάνω σε αυτό, η ανάγνωση του βιβλίου Ε’ από τα Ηθικά Νικομάχεια είναι αποκαλυπτική διότι αυτό το ελληνιό κείμενο προσέφερε το θεωρητικό πλαίσιο, που επέτρεψε την έκφραση μιας προβληματικής εντελώς χαρακτηριστικής του λατινικού μεσαιωνικού κόσμου. 

Η έννοια valor απουσιάζει εντελώς από τη μετάφραση του Robert Grosseteste, η οποία ήταν μια αυστηρά κατά λέξη μετάφραση. Εκείνος που εισήγαγε τη λέξη valor ήταν ο Αλβέρτος ο Μέγας με σχόλιό του στην πρώτη έκδοση αυτού του πέμπτου βιβλίου στο λατινικό κόσμο, διαστρεβλώνοντας με αυτό τον τρόπο σημαντικά το κείμενο του Αριστοτέλη. Η παρέμβασή του αυτή σημάδεψε για πάντα τη φιλοσοφική προσέγγιση της αξίας και της ανταλλαγής, τόσο που μπορούμε να πούμε πως εκείνο το πρώτο σχόλιο στα Ηθικά Νικομάχεια αποτέλεσε την πράξη γένεσης της ιστορίας της δυτικής οικονομικής σκέψης. […]

Πράγματι, εκείνες οι σελίδες που αφιέρωσε ο Αριστοτέλης στο ζήτημα της δικαιοσύνης στις ανταλλαγές [Νικομάχεια, βιβλίο Ε’, 1133α/19-1133β/18] −σελίδες σκοτεινές και συνάμα γεμάτες νοήματα−, δεν σταμάτησαν ποτέ να διεγείρουν τη σύγχρονη οικονομική σκέψη, από τον Μαρξ και τον Μένγκερ κι ακόμα παραπέρα. Παρ’ όλα αυτά, όλες οι απόπειρες που επιχειρούν να εξηγήσουν τον Αριστοτέλη σε συνάρτηση με την προβληματική της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης, τείνουν να ερμηνεύουν το κείμενο αυτό εισάγοντάς του έννοιες που απουσιάζουν από αυτό. Κι ο πρώτος που το έκανε, ήταν ο Αλβέρτος ο Μέγας στην Κολωνία γύρω στα 1248 με 1250, για να ακολουθήσει όλο το ρεύμα του Σχολαστικισμού και των πνευματικών παραδόσεων που προήλθαν από αυτόν. Έτσι, τα κεφάλαια που το βιβλίο Ε’ των Ηθικών Νικομαχείων αφιέρωνε στο ζήτημα της αμοιβαιότητας, υπηρέτησαν ενδιαφέροντα που δεν ήταν δικά τους.

Η αξία ως valor

Μια ανάγνωση που σέβεται τα πνευματικά και θεσμικά συγκείμενα της αρχαίας Αθήνας καθώς και την πρόθεση του Αριστοτέλη, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι εκείνες οι σελίδες δεν είχαν καμιά σχέση με αυτό που ονομάζουμε ‘‘οικονομική σκέψη’’ με τη σύγχρονη έννοια του όρου. Απεναντίας, πραγματεύονται ένα ηθικό και πολιτικό ζήτημα, που οφείλουμε να το διαβάσουμε με τους δικούς του όρους. Στις σελίδεα αυτές δεν υπάρχει καμιά διερεύνηση των όρων που καθορίζουν την αξία των ανταλλασσόμενων αγαθών και ο λόγος δεν είναι κάποια σημασιολογική πενία. Ο Αριστοτέλης θα μπορούσε κάλλιστα να χρησιμοποιήσει εκεί τους όρους αξία ή τιμή, που χρησιμοποιεί στα Νικομάχεια [π.χ. 4 φορές στο πρώτο κεφάλαιου του ένατου βιβλίου] και αλλού για να εκφράσει τις διαβαθμίσεις της τιμής με την οποία οφείλουμε να περιβάλλουμε κάποια πρόσωπα, ή ακόμα και υπηρεσίες. Αλλά καμιά από τις λέξεις που χρησιμοποιεί δεν έχει να κάνει με την έννοια μιας κλίμακας, βάσει της οποίας θα μπορούσαν να μετρηθούν τα ανταλλασσόμενα αγαθά.

Ας εξετάσουμε με συντομία τον όρο valor. Στα κλασικά λατινικά υπήρχαν διάφορα ουσιαστικά, όπως appretiation, æstimatio, taxatio, που σήμαιναν πάντοτε μια κοινωνική δραστηριότητα αποτίμησης και ποτέ μια όψη του ίδιου του αποτιμόμενου πράγματος. Ο Émile Benveniste σημειώνει τη μοναδικότητα του όρου pretium στις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, δείχνοντας ότι μπορούμε να τον προσεγγίσουμε μόνο μέσω της ρίζας inter-pret: επομένως, η σημασία του αρχικού όρου ήταν ‘‘αυτό που συμφωνούν μεταξύ τους οι διάφορες πλευρές’’. […]

Απεναντίας, ο όρος valor εκφράζει μια εγγενή διάσταση του ίδιου του πράγματος και ορίζει ένα κριτήριο, βάσει του οποίου μπορούμε να κρίνουμε αν η [χρηματική] τιμή του αντιστοιχεί στην αξία του. […]

Καταλαβαίνουμε λοιπόν, πώς αυτή η έννοια της αξίας/valor ενός αγαθού υπήρξε το σημασιολογικό εργαλείο που επέτρεψε την ιδέα μιάς ‘‘οντολογικής προτεραιότητας της σχέσης προς τα πράγματα έναντι του κοινωνικού δεσμού’’ (Λουί Ντυμόν, Homo Æqualis). […] Η εμφάνιση του όρου valor μπορεί να θεωρηθεί ως το σημάδι μιας πρώτης, αποσπασματικής και ατελούς κίνησης προς αυτή την κατεύθυνση, η οποία έλαβε χώρα κατά τον αναπροσανατολισμό του έτους 1000 μ.Χ. […]

Βέβαια η ιστορία του όρου valor είναι στην πραγματικότητα ακόμα πιο πολύπλοκη, καθώς εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του 11^ου αιώνα με διάφορες χρήσεις, που σημαίνουν τόσο την αξία/valor των αγαθών όσο και την αξία/valor των προσώπων. […] Χρησιμοποιήθηκε επίσης στο εκκλησιαστικό δίκαιο ώστε να διακρίνονται τα ‘‘ανεκτίμητα’’ ιερά αγαθά από τα αγαθά που μπορούν να ‘‘τιμώνται’’, με στόχο την καταπολέμηση του φαινόμενου της σιμωνίας*, και προς τα τέλη του 12^ου αιώνα προκειμένου να αποτρέπεται κάθε μορφή χρηματικής ανταλλαγής που θα απομακρυνόταν από τη ‘‘δίκαιη τιμή’’. Έτσι, μόνο από τα μέσα του 13^ου αιώνα κι ύστερα ο όρος αξία/valor εμφανίζεται στη φιλοσοφία χάρη στη μελέτη του πέμπτου βιβλίου των Ηθικών Νικομαχείων. […]

Η δίκαιη ανταλλαγή κατά τον Αριστοτέλη

Το αριστοτελικό τετράγωνο

Στο βιβλίο αυτό, ο Αριστοτέλης επιχειρεί να ορίσει τι είναι δίκαιο στις ανταλλαγές. Δεδομένου ότι η ανταλλαγή είναι αυτή που ‘‘συνδέει άρρηκτα τον ένα με τον άλλο’’ και ότι λαβαίνει χώρα μεταξύ ατόμων με διαφορετικά επαγγέλματα, κατά τον Αριστοτέλη δίκαιη ανταλλαγή δεν μπορεί να υπάρξει παρά εφόσον ‘‘αυτά τα άτομα ισωθούν’’. [Ο Αριστοτέλης φέρνει το παράδειγμα ανταλλαγής μεταξύ ενός οικοδόμου κι ενός υποδηματοποιού.] Από την εποχή του [βυζαντινού] σχολιαστή του Αριστοτέλη, Μιχαήλ του Εφέσιου, κατά τον 11^ο αιώνα, το τετράγωνο που εκφράζει την αναλογική ισότητα της ανταλλαγής παρασταίνεται με ένα σχήμα, το οποίο όλες οι γενιές των ερμηνευτών θεωρούσαν καθήκον τους να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν.

Σύμφωνα με αυτό το σχήμα, η ανταλλαγή δεν πρέπει να γίνεται με βάση μια μονάδα του προϊόντος καθενός (ένα σπίτι αντί ενός ζευγαριού παπουτσιών), αλλά σύμφωνα με μια αναλογία που λαβαίνει υπόψη της την αξία των προσώπων εντός της Πόλης. […] Έτσι, οι διαγώνιες ΑΔ και ΒΓ του τετραγώνου δεν εκφράζουν την αξία των προϊόντων, αλλά την αμοιβαία χρεία. Το ζήτημα λοιπόν [για τον Αριστοτέλη], δεν αφορά τη σχέση προς τα πράγματα αλλά την αναγνώριση της αμοιβαίας χρείας χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ανταλλαγή, ούτε κοινότητα. […]

Με άλλα λόγια, για τον Αριστοτέλη το θέμα δεν είναι η μέτρηση της αξίας/valor των πραγμάτων, αλλά η κατασκευή της δίκαιης αναλογίας κατά την ανταλλαγή τους μέσα σε μια σχέση μεταξύ δυο προσώπων. […]

Με αυτή την έννοια αντιλαμβάνεται το χρήμα/νόμισμα σαν ένα συμβατικό υποκατάστατο αυτής της χρείας και καταδικάζει τη ‘‘χρηματιστική’’ σαν ένα τερατώδες σφάλμα, που εκλαμβάνει το μέσον [χρήμα] ως σκοπό. […]

Η παρερμηνεία του Αλβέρτου

Κατά τη μεσαιωνική πρόσληψη των αριστοτελικών θέσεων λοιπόν, συνέβη ένα εννοιολογικό άλμα εξαιτίας ακριβώς της εισαγωγής της έννοιας της αξίας εκεί ακριβώς όπου ο Αριστοτέλης δεν ήθελε ούτε καν να το διανοηθεί! Μέσα από αυτό το άλμα έλαβε χώρα μια μετατόπιση της έννοιας του μέτρου, που έπαψε να σημαίνει ‘‘μέτρο κατά την ανταλλαγή’’ και άρχισε να σημαίνει ‘‘αφηρημένο μέτρο των ανταλλασσόμενων αγαθών’’. Από το σημείο αυτό κι έπειτα, η έννοια του δίκαιου στην ανταλλαγή γίνεται κατανοητή μέσω της αφηρημένης αξίας/valor. […]

Επί της ουσίας, τα Ηθικά Νικομάχεια μελετήθηκαν στα studia και τα universitas, που ήταν εγκατεστημένα στο κέντρο των μεσαιωνικών πόλεων, σε συνάρτηση με ένα κοινωνικό ορίζοντα στον οποίον η χρηματική μεσολάβηση έχει μια θέση εντελώς άλλη από εκείνη που είχε στην ελληνική Πόλη. […]

[Ας δούμε πώς συνέβη αυτή η μετατόπιση.] Το 1247, ο Robert Grosseteste, επίσκοπος του Λίνκολν, δημοσίευσε μια πλήρη μετάφραση των Νικομαχείων με ένα σύνολο ελληνικών σχολίων και σημειώσεων. Στην σχεδόν κατά λέξη μετάφρασή του, απέδωσε τον αριστοτελικό όρο χρεία κυρίως ως necessitas (με τον οποίο μεταφράζει και τον όρο ανάγκη), αλλά σε τρεις περιπτώσεις −που αφορούσαν τις φράσεις στις οποίες ο Αριστοτέλης ορίζει τη χρεία ως μέτρον− τον μεταφράζει με τον εντελώς επισφαλή όρο opus, ο οποίος σημαίνει μεν ‘‘έλλειψη’’ και ‘‘ανάγκη’’, όμως μπερδεύεται με τον ομώνυμό του όρο που σήμαινε ‘‘τετελεσμένη εργασία’’, ‘‘έργο’’. […]

Βέβαια, σε μια ανώνυμη αναθεώρηση εκείνης της μετάφρασης το 1260 αυτό το σφάλμα διορθώνεται (το opus αντικαθίσταται με το indigentia), όμως ο Αλβέρτος ο Μέγας −[που δεν ήταν κάποιος μοναχικός σταχαστής αλλά] επιφορτισμένος με την οργάνωση ενός κέντρου προωθημένων μελετών στο δομινικανό studium της Κολωνίας− προσέλαβε τα Ηθικά Νικομάχεια στηριζόμενος σ’ εκείνη την πρώτη, επισφαλή απόδοση. Κι εκείνη η πρώτη μελέτη των Νικομαχείων, που ολοκληρώθηκε γύρω στο 1250, προσανατόλισε μόνιμα την πρόσληψη αυτού του έργου τόσο πάνω στο συγκεκριμένο θέμα όσο και σε μια σειρά άλλων. […]

Πράγματι, ο Αλβέρτος δεν μπόρεσε να αντιληφθεί το παιχνίδι ανάμεσα στις δυο σημασίες του όρου opus και έτσι κατανόησε την αριστοτελική ιδέα της χρείας ως μέτρου αποκλειστικά με την έννοια opus/τετελεσμένη εργασία. Όμως αυτή η παρανόηση, αντί να του δυσκολέψει ακόμα περισσότερο την κατανόηση ενός κειμένου έτσι κι αλλιώς δύσκολου, του επέτρεψε απεναντίας να επεξεργαστεί μια καινούργια κοινωνική φιλοσοφία που δεν είχε παρά ελάχιστη σχέση με αυτή του Αριστοτέλη. […]

Πώς η αξία έδεσε με την εργασία

Πράγματι, από την πρώτη κιόλας στιγμή, όταν δηλαδή  καταγίνεται ακόμα με την έκθεση του προβλήματος [τι είναι δίκαιη ανταλλαγή], ο Αλβέρτος παρουσιάζει την αριστοτελική θεματική της αναλογικής ισότητας με ένα τελείως άλλο τρόπο, ως ζήτημα εξίσωσης της αξίας/valor των εργασιών καθενός από τους συναλλασσόμενους. Το όλο θέμα της δίκαιης ανταλλαγής γίνεται σε αυτόν ζήτημα ανταλλαγής πραγμάτων ‘‘ίσης αξίας’’ (Super Ethica, V, 7). […]

Θεωρεί δηλαδή, ότι η ανταλλαγή δεν μπορεί να είναι δίκαιη, ισωτική, παρά μόνο σε συνάρτηση με ένα εγγενές μέτρο της αξίας/valor των προϊόντων, τα οποία, με αυτό τον τρόπο, μετασχηματίζονται σε εμπορεύματα −δηλαδή σε προϊόντα που δεν έχουν να κάνουν με την αμοιβαία χρεία, αλλά διατίθενται προς πώληση και απαιτούν ν’ ανταλλαχθούν στη βάση της αξίας/valor τους σύμφωνα με ένα κοινωνικό μέτρο εξωτερικό από την αμοιβαιότητα.

Ενώ ο Αριστοτέλης κατασκεύασε το περίφημο τετράγωνό του εξισώνοντας τις διαγώνιες ΑΔ και ΒΓ [δηλαδή οικοδόμος/παπούτσι = υποδηματοποιός/σπίτι, με άλλα λόγια: η αμοιβαιότητα της χρείας] σύμφωνα με ένα μέτρο εσωτερικό της ανταλλαγής, ο Αλβέρτος, με τρόπο αληθινά αξιοσημείωτο, αλλάζει το νόημα του τετραγώνου υιοθετώντας έναν άλλο τρόπο κατασκευής του. Συγκεκριμένα, θεωρεί ότι για να επιτευχθεί η δίκαιη-ισοτική ανταλλαγή πρέπει πρώτα να εξισωθούν αναλογικά οι πλευρές ΑΓ και ΒΔ, οι οποίες εκφράζουν τη σχέση καθενός προς τη δική του εργασία, το δικό του έργο ή προϊόν  [δηλαδή οικοδόμος/σπίτι = υποδηματοποιός/παπούτσι, με άλλα λόγια: το opus/εργασία του ενός με το  opus/εργασία του άλλου]. […]

Αυτή η φαινομενικά ανώδυνη διαφοροποίηση του Αλβέρτου σε σχέση με τον Αριστοτέλη εκφράζει στην πραγματικότητα μια διαφορετική αντίληψη της ανταλλαγής, την κατανόηση της ανταλλαγής με βάση την αξία/valor. Σύμφωνα με αυτήν, για να υπάρξει δίκαιη-ίση ανταλλαγή δεν πρέπει να εξισωθούν αναλογικά τα πρόσωπα αλλά οι εργασίες τους, τα προϊόντα της εργασίας τους. Μέσα από αυτές τις σελίδες, απουσιάζει τελείως η αριστοτελική έννοια της αμοιβαίας χρείας και στη θέση της προβάλλει η ιδέα της δίκαιης αμοιβής των παραγωγικών εργασιών. […]

Μέσα από αυτή την παρερμηνεία του, ο Αλβέρτος εισάγει μια καινούργια διάσταση, που απουσίαζε εντελώς από το κείμενο του Αριστοτέλη και η οποία αντιστοιχεί σε ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του [δυτικού] μεσαιωνικού πολιτισμού: την αξίωση της προσπάθειας, της εργασίας. […]

Στον Αλβέρτο λοιπόν χρωστάμε την πρώτη φιλοσοφική διατύπωση της οικονομικής έννοιας της αξίας ως valor. Δεν πρόκειται βέβαια για μια ‘‘θεωρία της αξίας’’ με την έννοια που την αντιλαμβάνεται η σύγχρονη οικονομική σκέψη, αλλά για τον ορισμό της διάστασης εκείνης μέσω της οποίας τα πράγματα μπορούν να γίνουν αντιληπτά σύμφωνα με μια συγκεκριμένη οπτική γωνία, σύμφωνα με ένα ‘‘συμβεβηκός’’, για να χρησιμοποιήσουμε μια αριστοτελική ορολογία. Συγκεκριμένα, αυτό στο οποίο μας καλεί η οπτική του Αλβέρτου, είναι να αναγνωρίσουμε στα πράγματα την εγγενή ιδιότητα να μπορούν να αποτιμηθούν, να έχουν αξία, πριν από κάθε ανταλλαγή. […]

Αν όμως είναι αναχρονισμός να ψάχνουμε κάποια ‘‘θεωρία της αξίας’’ στον Αλβέρτο, γεγονός είναι ότι έθεσε το πρόβλημα και κατέδειξε τις κοινωνικές συνεπαγωγές του με ένα τρόπο που σφράγισε όλες τις μετέπειτα συζητήσεις.»

Συλβαίν  Πιρόν, Ο Αλβέρτος ο Μέγας και η έννοια της αξίας (2010)

* «Σιμωνία», από την περίπτωση του Σίμωνα του Μάγου (βλ. Πράξεις Αποστόλων, 8:9-25), ονομάστηκε η μετάδοση εκκλησιαστικών μυστηρίων ή αξιωμάτων με οικονομικό αντάλλαγμα. 

Σημ. του H.S. Νομίζω ότι οι αναγνώστες μας καταλαβαίνουν τις πολλαπλές συνέπειες της παρερμηνείας του Αλβέρτου σε συνάρτηση με το θέμα «Αξία, χρήμα και μαγεία», που συζητάμε εδώ και κάποιο καιρό. Σε επόμενο ανάρτηση θα παρουσιάσουμε και τη συνέχεια του άρθρου αυτού, όπου επισημαίνονται οι συνέπειες της νέας αυτής ιδέας περί αξίας στην περί χρήματος αντίληψη.

Να σημειώσω ότι τα κεφάλαια και οι τίτλοι των κεφαλαίων στην ανάρτηση δεν αντιστοιχούν σε αυτά του κειμένου. 

Να σημειώσω επίσης, ότι στην αρχειακή ιστοσελίδα μας HappyFew αναρτήσαμε ένα πρώτο «Φάκελο Αξία, Χρήμα και Μαγεία», όπου θα βρείτε συγκεντρωμένες τις πρώτες σχετικές αναρτήσεις μας.